“Güvenli değilse, yeşil değildir”: sendikalardan ortak tutum belgesi

DİSK’e bağlı Basın-İş, Tümka-İş ve Dev Yapı-İş sendikaları, Antalya’da COP31 ile eş zamanlı düzenlenen Halkların İklim Zirvesi’nin ikinci gününde iklim krizi ve adil geçişe ilişkin ortak bir tutum belgesi açıkladı. Kurye Haber, basın toplantısını yerinde takip etti.

Mimar Sinan Kongre Merkezi’nin Rosa odasında düzenlenen basın toplantısında, salona “İnsana, doğaya, iklime düşman sistemi değiştir” yazılı bir pankart asıldı. “Emek Eksenli Bir Adil Geçiş İçin Ortak Tutum Belgesi”ni DİSK/Basın-İş Genel Başkanı Turgut Dedeoğlu okudu.

Dedeoğlu, “Güvenli değilse, yeşil değildir. Biz, inşaat, kâğıt-selüloz ve basın-matbaacılık işkollarında örgütlü Dev Yapı-İş, Tümka-İş ve DİSK Basın-İş sendikaları olarak; ikiz dönüşümün, yani yeşil ve dijital dönüşümün, çalışma yaşamını köklü biçimde değiştirdiği bu dönemde emeğin geleceğini ortak bir tutumla savunmak üzere bir araya geldik. Sektörlerimiz farklıdır; ancak dönüşümün maliyetinin işçilere yıkılması karşısındaki itirazımız, geçişin işçilerle birlikte tasarlanması yönündeki talebimiz ve insan onuruna yakışır iş temelindeki mücadelemiz ortaktır” dedi.

EMEK EKSENLİ BİR ADİL DÖNÜŞÜM PROGRAMI

Dedeoğlu, kendileri için adil geçişin yalnızca karbon salımını azaltan, dijital teknolojileri yaygınlaştıran ya da üretim süreçlerini yenileyen teknik bir gündem olmadığının altını çizdi. Adil geçişin, işçilerin işini, ücretini, sağlığını, örgütlenme hakkını, toplumsal cinsiyet eşitliğini, sosyal korumayı ve demokratik katılımı güvence altına alan emek eksenli bir dönüşüm programı olduğunu kaydetti.

Dedeoğlu, dönüşümün bölüşümsel ve siyasal bir süreç olduğunu, asıl sorunun yalnızca “nasıl karbonsuzlaşırız” değil, bu dönüşümün maliyetini kimin üstleneceği, kazanımını kimin paylaşacağı ve süreci kimin yöneteceği olduğunu söyledi. Yeşil dönüşümün kendiliğinden adil olmadığını, müdahale edilmezse taşeronlaşma, güvencesizlik, kayıt dışılık, sendikasızlaşma, eril istihdam tekeli, bölgesel çöküş ve işçi sağlığı ve güvenliği riskleri gibi mevcut eşitsizlikleri yeniden üreteceğini belirtti. Yeni teknolojilerin, üretim süreçlerinin, malzemelerin, dijital izleme sistemlerinin, artan sıcaklıkların ve iklim kaynaklı afetlerin işçiler için yeni ve çoğu zaman yeterince tanınmayan iş sağlığı ve güvenliği riskleri yarattığını, bir işin güvenli olmadan yeşil de olamayacağını söyledi.

Dedeoğlu, işçilerin bu sürecin pasif “faydalanıcıları” ya da yönetilmesi gereken bir grup değil, geçişin kurucu öznesi olduğunu, adil geçişin ancak işçilerin ve sendikaların karar alma süreçlerinde doğrudan taraf olduğu ölçüde gerçek anlamda adil olabileceğini ifade etti. Toplumsal cinsiyet eşitliğinin adil geçişin tamamlayıcısı değil kurucu unsuru olduğunu, dönüşüm süreçleri toplumsal cinsiyet perspektifiyle tasarlanmadığında kadınların yeni yeşil işlerden, beceri geliştirme programlarından, sendikal temsil mekanizmalarından ve karar süreçlerinden dışlanabileceğini, mevcut ücret eşitsizlikleri, bakım yükleri, şiddet ve taciz risklerinin derinleşebileceğini kaydetti.

Savaş bölgelerinde ve çatışma coğrafyalarında yaşanan gelişmelerin enerji, gıda, hammadde, tedarik zinciri, göç, fiyat artışları ve kamu kaynaklarının kullanım öncelikleri üzerinden çalışma yaşamını doğrudan etkilediğini, bu gelişmelerin bedelini en ağır biçimde işçilerin, göçmenlerin, kadınların, çocukların, yaşlıların, engellilerin, güvencesiz çalışanların ve özel politika gerektiren toplulukların ödediğini söyleyen Dedeoğlu, adil geçiş politikalarının savaş ve çatışmaların yarattığı sosyal ve ekonomik yıkımı görmezden gelemeyeceğini belirtti. Dönüşüm süreçlerine ilişkin verilerin yalnızca karbon, enerji, üretim, teknoloji ve maliyet göstergeleriyle sınırlı tutulamayacağını, cinsiyet, yaş, istihdam biçimi, ücret düzeyi, sendikalılık, meslek, beceri düzeyi, iş kazası ve meslek hastalığı riski, bakım sorumlulukları, göçmenlik durumu, engellilik, bölgesel kırılganlık ve özel politika gerektiren grupların deneyimleri temelinde ayrıştırılmış emek verilerinin toplanması gerektiğini sözlerine ekledi.

“SENDİKALARA DANIŞILMADAN ALINAN KARARLARA İTİRAZ EDİYORUZ”

Dedeoğlu, sendikalar olarak ortak itirazlarını da sıraladı. Adil geçiş kararlarının sendikalara danışılmadan, “yukarıdan” alınmasına, dönüşüm maliyetinin işçilere, güvencesiz çalışanlara ve özel politika gerektiren topluluklara yıkılmasına itiraz ettiklerini söyledi. Yeni yeşil işlerin taşeron, geçici, düşük ücretli, kayıt dışı ve sendikasız biçimde kurgulanmasına, yani “yeşil güvencesizliğe” karşı olduklarını belirtti.

Kamusal gelir ve fonların, örneğin emisyon ticareti gelirlerinin, işçiye bir lütuf gibi sunulup işçinin ve sendikaların karar masasından dışlanmasına itiraz ettiklerini söyleyen Dedeoğlu, kadın işçilerin, gençlerin, göçmenlerin, engellilerin, yaşlı işçilerin, bakım sorumluluğu olanların ve güvencesiz çalışanların dönüşüm süreçlerinde görünmez kılınmasına, adil geçiş politikalarının toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal adalet perspektifi olmadan hazırlanmasına da karşı çıktıklarını kaydetti. Savaş, çatışma ve militarizasyon süreçlerinin yarattığı ekonomik ve sosyal maliyetlerin işçilerin ücretlerine, istihdamına, sosyal haklarına ve yaşam koşullarına yıkılmasına itiraz ettiklerini, kamu kaynaklarının emeği, barışı, sosyal korumayı ve adil geçişi güçlendirmek yerine savaş politikalarına ve güvencesizliği derinleştiren uygulamalara yöneltilmesini kabul etmediklerini söyledi. Veri toplama ve izleme süreçlerinin yalnızca işveren beyanına, teknik göstergelere ya da çevresel performans ölçütlerine dayandırılmasına, işçilerin, kadınların ve özel politika gerektiren grupların deneyimlerini dışarıda bırakan eksik veri üretimine de itiraz ettiklerini sözlerine ekledi.

“CİNSİYETE DUYARLI BİR GEÇİŞ”

Ortak tutum belgesinde sendikaların talepleri de yer aldı. Dedeoğlu, adil geçiş politikalarının samimi üçlü ve sektörel sosyal diyalog mekanizmalarıyla, sendikaların asli taraf olduğu süreçlerde belirlenmesini, işçiler ve sendikalar karar süreçlerinin dışında bırakılarak adil geçiş kurulamayacağını belirterek “masada olma hakkı” talep ettiklerini söyledi. İstihdam güvencesi, ücretli ve iş garantili yeniden eğitim, yeni yeşil işlerin sendikalı ve kadrolu olması, dijitalleşme süreçlerinde önceden bilgilendirme ve müzakere gibi taleplerin toplu iş sözleşmelerinde yazılı hükümlere dönüşmesini istediklerini kaydetti.

Fabrika kapanışları, kapasite azaltımları, teknolojik dönüşümler, üretim değişiklikleri ve sektörel daralmalar karşısında zorunlu sosyal plan, hak taşınabilirliği, gelir güvencesi, yeniden yerleştirme ve onurlu gelecek seçenekleri talep ettiklerini söyleyen Dedeoğlu, yeşil dönüşümün yarattığı iklim kaynaklı, teknolojik, kimyasal, biyolojik, fiziksel, ergonomik ve psikososyal yeni işçi sağlığı ve iş güvenliği risklerinin tanınmasını, bu risklerin bağlayıcı standartlara ve açık işveren yükümlülüklerine dönüştürülmesini istediklerini belirtti. Yeni yeşil işlerde kadın istihdamını artıracak somut hedefler ve kotalar belirlenmesini, bakım altyapılarının, kreş hakkının, bakım izinlerinin, eşit ücretin, şiddet ve tacizden arındırılmış işyerlerinin ve kadınların sendikal temsile eşit katılımının toplu iş sözleşmesi konusu yapılmasını talep ettiklerini kaydetti.

Kamusal teşvik, hibe, kredi, fon, kamu alımı, yatırım desteği ve emisyon ticareti gelirlerinin insana yakışır iş, kayıtlı istihdam, sendikal haklar, toplumsal cinsiyet eşitliği, işçi sağlığı ve güvenliği ve sosyal koruma şartlarına bağlanmasını istediklerini söyleyen Dedeoğlu, savaş bölgelerinde ve çatışma coğrafyalarında yaşanan gelişmelerin işçiler ve özel politika gerektiren gruplar üzerindeki etkilerinin izlenmesini, savaş ve çatışmaların yarattığı göç, yoksullaşma, işsizlik, enerji ve gıda krizi, bakım krizi ve güvencesizlik karşısında emek eksenli sosyal koruma politikaları geliştirilmesini talep ettiklerini belirtti. Tüm sektörlerde dönüşümün etkilerine ilişkin verilerin cinsiyet, yaş, meslek, istihdam biçimi, ücret, sendikalılık, iş kazası, meslek hastalığı, eğitim erişimi, bakım sorumluluğu, göçmenlik, engellilik ve bölgesel kırılganlık temelinde ayrıştırılmasını, veri toplama ve izleme süreçlerine sendikaların, işyeri temsilcilerinin, kadın işçilerin ve özel politika gerektiren grupların temsilcilerinin dahil edilmesini istediklerini sözlerine ekledi.

SENDİKALAR TAAHHÜT VERDİ

Dedeoğlu, belgede imzası olan sendikaların taahhütlerini de aktardı. Her sendikada bir adil geçiş çalışma grubu veya komisyonu kurulacağını, işyeri düzeyinde risk, beceri, teknoloji, istihdam ve toplumsal cinsiyet eşitliği envanteri çıkarılacağını söyledi. Adil geçiş taleplerini önümüzdeki dönem toplu iş sözleşmesi müzakere gündemlerine taşıyacaklarını, dönüşümün iş güvencesi, ücret, eğitim, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal koruma, toplumsal cinsiyet eşitliği ve sendikal temsil başlıklarıyla birlikte toplu iş sözleşmesi hükümlerine dönüşmesi için ortak mücadele yürüteceklerini belirtti.

İşkolları arasında çevre, kent, kadın, gençlik, göçmen hakları, engelli hakları, barış ve sosyal adalet mücadeleleriyle geniş ittifaklar büyüteceklerini, üye eğitimlerine adil geçiş eğitimlerini dahil edeceklerini, bu eğitimlerde iklim krizi, dijitalleşme, yeni iş sağlığı ve güvenliği riskleri, toplumsal cinsiyet eşitliği, şiddet ve tacizle mücadele, veri toplama, sosyal diyalog ve toplu pazarlık başlıklarını birlikte ele alacaklarını kaydetti. Sürecin uygulanmasını birlikte izleyeceklerini, gerektiğinde ortak ve koordineli biçimde harekete geçeceklerini, ortak basın açıklamaları, ortak forumlar, ortak eğitimler, ortak talep listeleri ve sektörel izleme raporlarının bu mücadelenin araçları olacağını söyledi. Dönüşüm süreçlerine ilişkin veri toplama çalışmalarında işçilerin gerçek deneyimlerini esas alacaklarını, kadın işçilerin, gençlerin, göçmenlerin, engellilerin, taşeron ve güvencesiz çalışanların, yaşlı işçilerin ve bakım sorumluluğu olanların deneyimlerini görünür kılan ayrıştırılmış veriler toplayacaklarını, bu verileri toplu pazarlık, savunuculuk ve kamu politikası önerilerinin dayanağı haline getireceklerini sözlerine ekledi. Savaş, çatışma, göç ve kriz koşullarının çalışma yaşamı üzerindeki etkilerini izleyeceklerini, bu süreçlerden en fazla etkilenen işçiler ve özel politika gerektiren gruplar için emek eksenli koruma, dayanışma ve hak savunuculuğu mekanizmaları geliştireceklerini belirtti.

“İKLİM KRİZİ AYNI ZAMANDA ÇOK BOYUTLU BİR ADALET KRİZİDİR”

Dedeoğlu, kamu kurumlarını, işveren örgütlerini, yerel yönetimleri, uluslararası kuruluşları ve tüm kamuoyunu, adil geçişi emeğin, kadınların, özel politika gerektiren grupların, barışın ve geleceğin yararına, işçilerle birlikte tasarlamaya çağırdı.

Dedeoğlu, “Daha yeşil ve dijital bir ekonomi mümkündür; ancak bu ekonomi işçilerin işini, ücretini, sağlığını, örgütlenme hakkını, sosyal korumasını ve karar süreçlerine katılımını güvence altına alıyorsa adil olabilir. Adil geçiş, kadınların eşit istihdam hakkını, güvenli ve şiddet ve tacizden arındırılmış işyerlerini, bakım sorumluluklarını dikkate alan çalışma düzenlerini, eşit ücret ve terfi olanaklarını, sendikal temsile eşit katılımı güvence altına aldığı ölçüde gerçek anlamda adil olacaktır. İklim krizi yalnızca ekolojik bir yıkım değil; aynı zamanda enerji, su, gıda, hammadde ve yaşam alanları üzerindeki baskıyı artırarak yeni savaşları, çatışmaları, zorunlu göçleri ve yayılmacı politikaları tetikleyebilen çok boyutlu bir adalet krizidir. Savaş bölgelerinde ve çatışma coğrafyalarında yaşanan gelişmelerin bedelini en ağır biçimde işçiler, kadınlar, çocuklar, göçmenler, engelliler, yaşlılar, güvencesiz çalışanlar ve özel politika gerektiren topluluklar ödemektedir. Bu nedenle adil geçiş; yalnızca karbon azaltımı, teknolojik dönüşüm ve yeşil istihdam politikası olarak değil, iklim krizinin savaş, yerinden edilme, yoksullaşma ve güvencesizlik üzerindeki etkilerini dikkate alan; emeği, yaşamı, barışı ve sosyal adaleti birlikte savunan bir dönüşüm programı olarak kurulmalıdır. Gerçek bir adil geçiş, kaynakların militarizasyona ve yayılmacı politikalara değil, işçilerin korunmasına, toplumsal cinsiyet eşitliğine, sosyal güvenceye, insana yakışır işe ve barış içinde bir gelecek inşasına yöneltilmesini gerektirir” dedi.

Kurye Haber, bu ay Antalya’da art arda gerçekleşen COP31, Enerji Demokrasisi İçin Sendikalar’ın (TUED) bölgelerarası toplantısı ve Halkların İklim Zirvesi’ni, iklim krizinin işçiler ve özellikle açık havada çalışan kurye ve taşımacılık işçileri açısından ne anlama geldiği sorusuyla takip ediyor.