Brezilya’da, özellikle São Paulo sokaklarında son haftalarda yükselen motor sesleri yalnızca bir ulaşım gürültüsü değil; bir itirazın, bir sıkışmışlığın ve bir emeğin görünür olma çabasının sesi.
Moto kuryeler—yerel adıyla motoboylar—yollara çıktı. Trafiği kapattılar, teslimatları durdurdular, konvoylar oluşturdular. Peki neden?
Bu sorunun cevabı, “yeni bir yasa” kadar basit değil. Aslında mesele, uzun süredir biriken bir gerilimin yüzeye çıkması.
Eylemlere katılan kuryeler, “daha düzenli ve güvenli sektör” gerekçesiyle getirilen yeni kuralların, gerçekte çalışma koşullarını ağırlaştırdığını ve geçimlerini tehlikeye attığını savunuyor.
Kuryelerin itirazı ne?
Brezilya’da kuryeler son dönemde iki yönlü bir baskıyla karşı karşıya. Kuryelerin tepkisinin odağında iki ana düzenleme yer alıyor: Federal düzeydeki PLP 152/2025 ve São Paulo eyaletine özgü PL 215/2025.
Bu düzenlemeler neler içeriyor?
PLP 152/2025 (federal):
- Platform işi için ulusal çerçeve kuruyor.
- Teslimat işçileri için platformlara önceden ve düzenli aralıklarla adli sicil kontrolü yapabilme imkânı veriyor.
- Yolcu taşıyan platform sürücüler için negatif adli sicil belgesi şartı öngörüyor.
São Paulo eyalet tasarısı: PL 215/2025 ne getiriyor?
Kuryelerin adli sicil, kurs, lisans ve evrak baskısı olarak hissettiği asıl ayrıntılı paket São Paulo Eyalet Meclisi’ndeki PL 215/2025.
- Tasarı, eyalet çapında CONDUMOTO PAULISTA adlı bir motokurye kayıt sistemi kurmayı ve ayrıca her kuryenin motosikleti için ayrıca “licença para operação do serviço” verilmesini öngörüyor.
- Tasarı aynı zamanda bu veri tabanının kamu güvenliği kurumlarıyla paylaşılabilmesini ve “Muralha Paulista” ile “SmartSampa” gibi gözetim/izleme altyapılarında kullanılabilmesini de öngörüyor.
- Bu tasarıya göre kurye olarak çalışmak için yalnızca genel meslek şartlarını değil, ayrıca eyalet kayıt sistemine girme ve operasyon lisansı alma şartlarını da karşılamak gerekiyor.
- Platformlar ve diğer şirketler de yalnızca CONDUMOTO PAULISTA’ya kayıtlı ve geçerli lisansı olan moto kuryelerle çalışabilecek; ayrıca bunların belgelerini güncel biçimde tutmak zorunda olacak.
São Paulo PL 215/2025’e göre hangi belgeler isteniyor?
Tasarı metnine göre CONDUMOTO PAULISTA kaydı için şu belgeler isteniyor: kimlik, ikamet belgesi, en az 2 yıldır alınmış geçerli A sınıfı sürücü belgesi, Detran-SP’den alınmış puan dökümü, Sekretaria de Segurança Pública’dan adli sicil belgesi, ikamet edilen yerdeki eyalet ve federal ceza mahkemelerinden negatif belgeler, ayrıca Detran-SP tarafından tanınan kurumdan alınmış Curso Especial de Treinamento e Orientação bitirme sertifikası.
Tasarı ayrıca çok net biçimde şunu söylüyor: sürücünün puan dökümünde 20 puanın aşılmış olması halinde kayıt reddedilecek; adli sicil ve ceza yargısı belgelerinde mahkûmiyet veya yakalama emri görünürse yine kayıt reddedilecek. Eğer dosya kesinleşmiş mahkûmiyet değil de devam eden ceza soruşturması/davası ise, 180 günlük geçici kayıt verilebilecek.
Eğitim ve kurs zorunluluğu tam olarak nedir?
Kurs zorunluluğu tamamen yeni değil. Brezilya’daki federal çerçeve zaten 2009’dan beri moto kurye faaliyetini düzenliyor; Lei 12.009/2009 ve buna bağlı CONTRAN Resolução 410/2012, profesyonel motofretistalar için uzmanlık kursunu zorunlu hale getiriyor.
CONTRAN düzenlemesine göre kursun yükü 30 saat, kayıt için yaş şartı 21, ehliyet şartı A sınıfında en az 2 yıl, ayrıca sürücünün ehliyetinin askıda/cancel durumda olmaması gerekiyor. Kurs modülleri etik-yurttaşlık, temel mevzuat, iki teker üstünde risk yönetimi, sağlık-güvenlik, yük taşımaya özgü modül ve pratik sürüşten oluşuyor.
São Paulo’daki PL 215/2025 ise bu federal kurs zorunluluğunu kendi eyalet kayıt sistemi içine yerleştiriyor ve açıkça “Curso Especial de Treinamento e Orientação” sertifikasını kayıt için zorunlu evraklardan biri sayıyor. Metin ayrıca bu eğitimin içeriğini; trafik kuralları, kaza önleme, acil yardım, insan ilişkileri, nezaket ve hijyen bilgisi gibi alanları içerecek şekilde tarif ediyor.
“Belge alma” ve lisans zorunluluğu olarak ne geliyor?
São Paulo tasarısında iki kademeli bir yapı var.
Birincisi, sürücünün şahsen CONDUMOTO PAULISTA kaydı.
İkincisi, hizmette kullanılacak motosiklet için ayrıca operasyon lisansı.
Bu lisans için moto kuryenin zaten kayıtlı olması, aracın evraklarının tam olması, araç muayenesinden geçmesi, reflektif güvenlik yeleği ve uygun kask sunulması, ayrıca asgari tutarda ek hayat sigortası bulunması gerekiyor.
Araç bakımından da tasarı epey ağır şartlar koyuyor: motosikletin fabrika çıkışlı olması, en fazla 8 yaşında olması, en az 120 cc olması, ilgili görsel tanımlamaları taşıması, zorunlu ekipmana sahip olması, yük taşımaya mahsus “categoria aluguel” olarak lisanslı olması, yıllık denetimden geçmesi, kapalı kutu veya uygun yük ekipmanı taşıması, cerol hattına karşı anten ve “mata cachorro” koruması bulunması gerekiyor. Lisans yıllık yenileniyor; borç veya ilgili ceza varsa lisans verilmiyor.
Bunların hangisi gerçekten yeni, hangisi eski yükümlülüğün sert uygulanması?
Tam resmi görmek için bunu ayırmak gerekiyor. Eski/federal olanlar: 21 yaş, A sınıfı ehliyetin belirli süre elde tutulması, uzmanlık kursu, araçta güvenlik ekipmanı, categoria aluguel kaydı ve teknik denetim gibi unsurlar Lei 12.009/2009 ve CONTRAN düzenlemelerinde zaten vardı.
Yeni veya ek katman oluşturanlar: São Paulo PL 215/2025’in getirdiği eyalet çapında tekil kayıt sistemi, kapsamlı adli sicil + ceza mahkemesi negatif belgeleri, 20 puan sınırı, 3 yıllık kayıt geçerliliği, ayrıca motosiklet için ayrı operasyon lisansı, veri tabanının güvenlik kurumlarıyla paylaşılması ve platformların yalnızca bu sisteme kayıtlı/lisanslı kuryelerle çalışmak zorunda bırakılmasıdır. Bunlar federal çerçeveyi yalnızca tekrarlamıyor; onu eyalet düzeyinde daha yoğun bir denetim ve kayıt rejimine dönüştürüyor.
Neden bu yasal düzenlemeler şimdi protesto ediliyor?
Çünkü 2026 Mart protestolarında sadece yasa tasarıları değil, Detran-SP’nin kurs ve sınav uygulamalarının fiilen devreye girmesi de etkili oldu.
CNN’in haberine göre hükümet, protestolardan sonra “Mão na Roda” programını duyurarak profesyonel motosiklet sürücüleri için zorunlu Detran kursunu, teorik sınavı ve dijital CNH düzenlemesini ücretsiz hale getirdi. Bu da sahadaki gerilimin sadece yasa metninden değil, uygulama maliyeti ve erişim zorluğundan da kaynaklandığını gösteriyor.
Başka bir deyişle, kuryelerin itirazı “sıfırdan ilk kez kurs geldi” şeklinde değil; daha çok “zaten kırılgan olan bir işte, kurs + sınav + belge + lisans + denetim + ceza riskleri aynı anda ve maliyetli biçimde üzerimize yıkılıyor” şeklinde okunmalı.
Bu durum, özellikle düzensiz gelirle çalışan kuryeler açısından ciddi bir eşik anlamına geliyor.
Protestoya katılan bir kurye, yerel basına verdiği demeçte durumu şöyle özetliyor:
“Çalışmak için her gün daha fazla belge isteniyor ama kazandığımız para aynı kalıyor.”
Zorunlu eğitim krizi
“Çalışmak yerine kursa gidiyoruz”
Tartışmaların bir diğer odağı ise zorunlu eğitim ve sertifikasyon süreci. Brezilya’da moto kurye faaliyetleri için zaten mevcut olan mesleki eğitim zorunluluğu, yeni düzenlemeler ve denetimlerle birlikte daha katı uygulanmaya başlandı.
Kuryeler, yaklaşık 30 saat süren bu eğitimlerin zaman kaybına yol açtığını, çalışma günlerini azalttığını, ek maliyet yarattığını söylüyor.
CNN Brasil’in aktardığına göre protestocular, özellikle kurs ücretleri ve zorunlu katılım nedeniyle gelir kaybı yaşadıklarını belirtiyor.
Denetimler sertleşti: Motor bağlama uygulaması öfkeyi büyüttü
Sahadaki en kritik kırılma noktası ise artan denetimler oldu. Son haftalarda şehir genelinde yoğunlaşan kontrollerde, eksik belge veya uygunsuzluk tespit edilen kuryelerin motosikletlerine el konuldu.
Bu durum, kuryeler açısından yalnızca bir idari yaptırım değil, doğrudan iş kaybı anlamına geliyor. Çünkü motor, kuryeler için bir araçtan öte geçim aracı.
Eylemlere katılan bir başka kurye, “Motorum yoksa işim yok” diyerek durumu özetliyor.
Sokaklar kapandı, teslimatlar durdu
Artan baskılar karşısında kuryeler, örgütlü ve görünür eylemler gerçekleştirdi. Yüzlerce motosikletten oluşan konvoylar şehir merkezinde ilerledi. Ana yollar belirli saatlerde trafiğe kapatıldı. Bazı bölgelerde teslimatlar durdurularak fiili iş bırakma gerçekleştirildi. Bu eylemler, şehirde günlük hayatı aksatırken, platform şirketleri üzerinde de dolaylı baskı oluşturdu.
Tartışmalı yasa: Koruma mı, kontrol mü?
Brezilya’da federal düzeyde tartışılan platform düzenleme tasarısı (PLP 152) da protestoların arka planında yer alıyor. Tasarı, platform çalışmasını belirli kurallara bağlamayı amaçlasa da kuryeler, düzenlemenin haklardan çok yükümlülük getirdiğini savunuyor.
Özellikle:
- gelir güvencesi olmaması
- sosyal hakların sınırlı kalması
- buna karşılık kayıt ve denetim yükümlülüklerinin artması
eleştirilerin merkezinde yer alıyor.
Geri adım geldi ama tartışma bitmedi
Protestoların ardından São Paulo yönetimi bazı konularda geri adım attı. Özellikle zorunlu kurs uygulamasına ilişkin maliyetler düşürüldü ve bazı yaptırımlar askıya alındı.
CNN Brasil’e göre, hükümet protestolar sonrası eğitim ücretlerini kaldırarak kuryelerin tepkisini yumuşatmaya çalıştı.
Ancak sahadaki kuryeler, bu adımları yeterli bulmuyor. Çünkü temel sorunlar—düşük ücretler, güvencesizlik ve platform baskısı—devam ediyor.
Aynı yol, aynı mücadele
Brezilya’daki bu tablo Türkiye’ye hiç yabancı değil.
Son yıllarda Türkiye’de de platform kuryeleri:
- Düşük ücretler
- Yoğun çalışma baskısı
- Algoritmik denetim
- Güvencesiz çalışma
nedeniyle defalarca eylem yaptı.
Özellikle Yemeksepeti ve Trendyol kuryelerinin eylemlerinde de benzer bir tablo ortaya çıktı:
- İş bırakma
- Depo önünde toplanma
- Sosyal medya üzerinden örgütlenme
Türkiye’de henüz Brezilya’daki kadar kapsamlı bir lisans ve kayıt rejimi tartışması olmasa da benzer bir süreç farklı bir biçimde ilerliyor:
- Kuryeler bağımsız çalışan statüsünde sayılıyor.
- Buna rağmen patformlar tarafından sıkı biçimde kontrol ediliyor.
“Bağımsızlık” söylemi, çoğu zaman güvencesizliğin diğer adı.
Küresel bir emek meselesi
São Paulo’daki protesto ile Türkiye’deki kurye eylemleri arasında kurulan paralellik tesadüf değil.
Bu, platform ekonomisinin yarattığı yeni emek rejiminin sonucu:
- Esnek ama güvencesiz
- Bağımsız ama bağımlı
- Serbest ama algoritmalarla yönetilen
Bu yüzden bugün Brezilya’da yükselen ses, yarın başka bir ülkede yankı buluyor.
Nil Belgin Boyacı
Kaynakça
- Band Jornalismo. (2026). Motorcycle delivery drivers’ protests shut down streets in São Paulo [Video]. YouTube.
https://www.youtube.com/watch?v=NWYRJSxh3HE - Band Jornalismo. (2026). Motorcyclists argue with police during protest [Video]. YouTube.
https://www.youtube.com/watch?v=SdkdfGD3hyE - Band Jornalismo. (2026). Motorcyclists stage protests and strike for better pay [Video]. YouTube.
https://www.youtube.com/watch?v=s8QnqqYZZz8 - Brasil de Fato. (2026, February 9). Regulation of delivery apps bill draws criticism over labor rights and ignores key workers’ demands.
https://www.brasildefato.com.br/2026/02/09/regulation-of-delivery-apps-bill-draws-criticism-over-labor-rights-and-ignores-key-workers-demands/ - CNN Brasil. (2026). Protesto de motociclistas em São Paulo tira valor de curso e não aplica multa.
https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/sp/protesto-de-motociclistas-sao-paulo-tira-valor-de-curso-e-nao-aplica-multa/ - Assembleia Legislativa do Estado de São Paulo. (2025). Projeto de Lei nº 215/2025.
https://www.al.sp.gov.br/spl/2025/03/Propositura/1000602413_1000745129_Propositura.pdf - Câmara dos Deputados do Brasil. (2025). Projeto de Lei Complementar nº 152/2025.
https://www.camara.leg.br/proposicoesWeb/prop_mostrarintegra?codteor=3063938 - CONTRAN. (2012). Resolução nº 410/2012.
https://www.gov.br/transportes/pt-br/assuntos/transito/conteudo-contran/resolucoes/resolucao-410-de-2-de-agosto-de-2012-rtf.pdf - Reuters. (2024). Brazil gig workers protest for better pay and conditions amid regulatory debates.
https://www.reuters.com/world/americas/brazil-gig-workers-protest-better-pay-conditions-2024/
