Toronto’da yüzlerce kurye kontak kapatıp Uber’in genel merkezine sürdü

Kanada’nın Toronto kentinde yüzlerce kurye, 2 Kasım pazartesi öğleden sonra işi bırakarak adil ücret, güvenli çalışma koşulları ve saygın bir muamele talebiyle eylem yaptı. Yeni kurulan Delivery Drivers United (Birleşik Teslimat Sürücüleri) grubunun Nathan Phillips Meydanı’nda düzenlediği eylem, grubun ilk açık eylemi oldu. Grubun açıklamasına göre eyleme 450-500 kurye katıldı. Grup, Uber Eats, SkipTheDishes, DoorDash, Fantuan ve Instacart gibi platformlarda çalışan 900’ü aşkın kuryeden oluşuyor.

Meydandaki konuşmaların ardından kuryeler motosiklet, scooter ve bisikletleriyle konvoy halinde University Avenue üzerinden Uber Kanada’nın Bloor Caddesi’ndeki genel merkezine gitti. Yol boyunca korna çalan kuryeler, “Ne istiyoruz?” sorusuna “Adil ücret” diye yanıt verdi. Kuryelerin taşıdığı dövizlerde “Onurumuz için birlikte” ve “Adil ücret için birlikte” yazıyordu. Bazı dövizlerde ise “Uber’in geçen yıl 52 milyar dolar kazandıktan sonra bize ödediği” başlığıyla 3,17 ve 3,54 Kanada dolarlık sipariş ekran görüntüleri yer aldı. Uber’in yıllık raporuna göre şirketin 2025 geliri 52 milyar ABD doları, net kârı ise yaklaşık 10 milyar dolar oldu.

Kuryeler genel merkeze, taleplerini içeren bir mektubu teslim etmek için gitti. Grubun açıklamasına göre Uber yetkilileri kuryelerle görüşmeyi reddetti, kuryeler de mektubu binanın camına yapıştırdı. Mektupta insanca yaşamaya yetecek bir ücret, bahşişler hariç taban ücretin adil ve şeffaf biçimde hesaplanması ve beklenmedik bekleme sürelerinin ücrete nasıl yansıtıldığının açıklanması talep ediliyor. Kuryeler ayrıca iş kazalarını da kapsayan genişletilmiş sağlık sigortası, keyfi hesap kapatmalarına son verilmesi, restoran tuvaletlerine ve kapalı bekleme alanlarına erişim güvencesi istedi. Eyleme katılan bir kurye TorontoToday’e, sipariş aldıkları bazı restoranlarda tuvaleti kullanmalarına ve içeri girmelerine izin verilmediğini, bu yüzden kendilerini “görünmez” hissettiklerini anlattı.

Mektupta şu ifadeler yer aldı: “Uber’e muazzam kârlar sağladığımızı biliyoruz. Ancak bu kârların bedelini biz ödüyoruz. Yaşanabilir bir ücret alamıyoruz, sağlığımızı ve güvenliğimizi tehlikeye atıyoruz, Uber ve teslimat yaptığımız restoranlar tarafından onurumuz yokmuş gibi muamele görüyoruz ve uyarı yapılmadan işimizi kaybedebiliyoruz. Gücümüzün farkındayız. Emeğimize bağımlı olduğunuzu biliyoruz.”

“3 dolarlık bir siparişi altı kilometreye 45 dakikada götürdüm”

Uber Eats ve DoorDash’te çalışan kurye Ameer Ali, işin uzun mesai, yoğun trafik ve güvensiz koşullar içerdiğini anlattı. Ali, “Yollarda hayatımızı riske atıyoruz. 3 dolarlık bir siparişi altı kilometre uzağa teslim ettim ve bu teslimat 45 dakika sürdü” dedi. Bir yılı aşkın süredir kuryelik yapan Haitham Ali ise siparişlerin restoranda gecikebildiğini belirterek “Bazen bir sipariş için 30 dakika bekliyorum ve müşteri zamanını boşa harcayanın ben olduğumu düşünüyor” dedi.

Grubun açıklamasına göre birçok kurye geçimini sağlayabilmek için uygulamalar arasında geçiş yapıyor, siparişlerin ve kısa süreli promosyonların peşinden koşuyor. Kuryeler, şirketlerin kurye çekmek için geçici teşvikler sunduğunu, ardından ücretleri düşürdüğünü ve daha az para için daha uzun saatler çalışmak zorunda kaldıklarını öne sürüyor.

Sekiz ayda otoparklardan meydana

Delivery Drivers United’ın ortaya çıkışı uzun ve sessiz bir sürecin ürünü. Grup, ilk açık eylemine gelene kadar sekiz ay boyunca örgütlendi. Grupla birlikte çalışan toplum örgütçüsü Samuel Nithiananthan, kuryelerin bu süre boyunca otoparklarda, sipariş bekledikleri restoranlarda ve birbirlerinin evlerinde bir araya geldiğini anlattı. Toplantılar, kuryelerin iş sırasında zaten karşılaştığı yerlerde, mesai aralarında yapıldı.

Grubun paylaştığı bilgilere göre üyeler ağustos ayında Christie Pits Parkı’nda geniş katılımlı bir toplantı yaparak oylama gerçekleştirdi. Ekim ayında ise grup üyeleri, şehir merkezindeki Sankofa Meydanı gibi kuryelerin yoğun olduğu noktalarda el ilanı dağıtarak diğer kuryelere ulaştı. Grup bu süreçte farklı platformlarda çalışan 900’ü aşkın kuryeyi bir araya getirdi. Örgütlenme tek bir şirketi değil, sektörün tamamını hedef alıyor.

Eylemin kendisi de adım adım hazırlandı. Grup önce taleplerini Uber Kanada’ya hitaben yazılmış bir mektupta topladı. Eylemden üç gün önce, 30 Ekim cuma günü bir basın açıklaması yayınlayarak eylemin yerini, saatini ve taleplerini duyurdu; mektubu da basınla paylaştı. Eylem günü için iki aşamalı bir plan yapıldı. Kuryeler önce Nathan Phillips Meydanı’nda toplanıp konuşmaları dinledi, ardından araçlarıyla konvoy halinde Uber’in genel merkezine gitti. Dövizler de önceden ortak bir tasarımla hazırlandı. Hepsinde grubun logosu ve “birlikte” vurgusu vardı, bazılarında ise kuryelerin kendi uygulamalarından aldıkları gerçek sipariş ekran görüntüleri yer aldı. Kuryeler eylem süresince işi geçici olarak bıraktı.

Nithiananthan, eylemin amacını “Şehrin geri kalanının neler olup bittiğini görmesi gerekiyor” sözleriyle anlattı. Nithiananthan’ın aktardığına göre kuryelerin çoğu 30 dakikalık bir teslimat için 1,50 dolar, teslimat başına ise ortalama 3 Kanada doları kazanıyor. Nithiananthan, “Biz buna geçici iş diyoruz ama bu insanların çoğu günde 12-15 saat çalışıp asgari ücretin altında kazanıyor” dedi.

Süreçte kuryeler yalnız da değildi. Bu yıl Toronto’da kuryelerle atölyeler düzenlediğini belirten The Biking Lawyer adlı hesap, eylem öncesinde gruba destek verdi. Hesap, atölyelerde kuryelerin siparişleri zamanında yetiştirmek için tehlikeli kararlar almak zorunda kaldıklarını ve teslimat yaptıkları restoranlarda bile tuvalet kullanmalarının engellendiğini duyduklarını aktardı.

Şirketler: Esnek modeli koruyoruz, yasaya uyuyoruz

CBC Toronto’ya açıklama yapan şirketler, eyalet asgari ücret standartlarına uyduklarını ve esnek çalışma modelini savunduklarını belirtti. Uber Kanada sözcüsü Isha Chaudhuri, şeffaflık, güvenli çalışma koşulları ve kuryelere saygılı muamele konusunda ortak bir hedefleri olduğunu söyledi. Chaudhuri, şirketin sendika UFCW Kanada ile yürüttüğü çalışma aracılığıyla kuryelere temsil hizmeti sunduğunu da ekledi. SkipTheDishes, Ontario’nun Dijital Platform Çalışanlarının Hakları Yasası’na tamamen uyduğunu açıkladı.

DoorDash de Ontario’daki kuryelerin teslimat sırasında saatte en az 17,95 Kanada doları asgari ücret aldığını, bahşişlerin ise tamamen kuryeye kaldığını belirtti. Ancak bu asgari ücret yalnızca siparişte geçen süreyi kapsıyor. Uygulama açıkken sipariş beklenen süre genel olarak hesaba katılmıyor. Kuryelerin bekleme süresinin ücrete nasıl yansıdığının açıklanması talebi de bu noktaya dayanıyor.

Grup, eylemin ardından yaptığı açıklamada Uber, SkipTheDishes, DoorDash, Fantuan ve Instacart’a müzakere çağrısında bulundu. Açıklamada, “Onur, adalet ve saygı istiyoruz. Müzakere istiyoruz. Görmezden gelinmeyeceğiz. Kuryeler birlik içinde. Devamı gelecek” denildi.

Türkiye’de de Uber kuryelerinin tepkisi artıyor

Toronto’daki kuryelerin dile getirdiği sorunlar Türkiye’deki Uber Eats kuryelerinin şikâyetleriyle büyük ölçüde örtüşüyor. Ekim ayı boyunca Kurye Haber’e ulaşan Uber kuryeleri, eylülden bu yana paket açılış ve mesafe ücretlerinin düşürüldüğünü, çoklu siparişlerde ikinci ve üçüncü paketten neredeyse para kazanamadıklarını aktardı. Bir kurye, yılbaşındaki zamdan sonra 20 pakete 2 bin 600 ile 2 bin 700 TL arasında ödeme alırken ekimde aynı sayıda paket için 2 bin 120 TL aldığını söyledi. Bir başka kurye, işletme ile müşteri arasındaki mesafelerin 3-4 kilometreden 6-7 kilometreye çıktığını ve bir siparişin artık bir litre benzinin altında kaldığını öne sürdü.

Kuryeler, artan benzin fiyatlarıyla birlikte aynı geliri elde edebilmek için günde 13-15 saat çalışmak zorunda kaldıklarını anlatıyor. Tepki ekimde sokağa da taşındı. Antalya’nın Kepez ilçesinde kuryeler, protesto amacıyla Uber Eats logolu bir tişörtü yaktı. Daha önce Yemeksepeti’ne yönelik benzer protestolar yaşanmıştı, ancak Uber’e yönelik bu türden bir tepki ilk kez görüldü.

Kaynak: CBC Toronto, TorontoToday, Göçmen İşçiler Merkezi (IWC-CTI), Delivery Drivers United. Uber’in mali verileri: Uber 2025 yıllık raporu (SEC). Türkiye’deki kurye tepkileri: Kurye Haber’in ekim ayı haberleri.