SÃO PAULO – Brezilya’da Cargo Clube üyesi moto kuryeler, São Paulo Belediye Meclisi’nde (Câmara Municipal de São Paulo) düzenlenen anlamlı bir etkinlikte buluştu. “Biz sadece kurye değiliz, bu şehrin çarklarını hareket ettiren dişlileriz” diyerek mesleki onurlarını savunan kuryeler, platform devlerine karşı ördükleri dayanışma ağını kamuoyuna ilan ettiler.
Brezilya São Paulo’da moto kuryeler neden gündemde? Kurye oluşumlarına neden ihtiyaç duyuluyor?
Brezilya Uygulamalı Ekonomi Araştırmaları Enstitüsü (Instituto de Pesquisa Econômica Aplicada- IPEA)’nın 2024 değerlendirmesine göre; Brezilya’da platform çalışmasının yapısal sorunlarından kaynaklı, bağımsız çalışan moto kuryelerde gelir düşüşü, uzun çalışma saatleri ve düşük sosyal güvenlik katkısı belirginleşmiş durumda; kuryelerin sayısı artarken ortalama gelirleri geriliyor (1).
Campinas/São Paulo’da 100 moto kurye ile yapılan nitel araştırma da benzer şekilde, emeğin algoritmik yönetim, ücretlendirme ve değerlendirme kriterlerinde şeffaflık eksikliği, uzun mesailer, güvensizlik ve kaza riskiyle karakterize olduğunu gösteriyor. Aynı araştırma özellikle bekleme noktalarını, deneyim paylaşımı ve direniş için önemli sosyal mekânlar olarak tanımlıyor (2-3).
Brezilya’da platform kuryeleri birkaç önemli hareket geliştirmiştir:
- Breque dos Apps (kitlesel protestolar)
- Cargo Clube (topluluk hareketi)
Bu hareketler platform emeğinin örgütlenme biçimlerini gösterir.
Bu çerçevede Cargo Clube, yalnızca “arkadaş çevresi” değil; daha çok şu ihtiyaca yanıt veren bir yapı gibi okunabilir:
- Algoritmik olarak parçalanmış işçileri yeniden birbirine bağlamak,
- Mesleki yalnızlığı azaltmak,
- Ortak bir kurye kimliği üretmek,
- Görünürlük ve saygınlık talep etmek.
Cargo Clube nasıl bir örgütlenme?
Cargo Clube, Brezilya’nın özellikle São Paulo kentinde ortaya çıkan, iFood, Rappi vb. platformlarda bağımsız çalışan moto kuryeleri bir araya getiren, dayanışma, görünürlük ve topluluk oluşturma amacı taşıyan bir ağdır. Bir sendika değildir.
Cargo Clube’nin faaliyetleri nelerdir?
-Topluluk ve dayanışma
- Kuryeler arasında iletişim ağı kurmak
- Etkinlikler, buluşmalar ve konvoylar düzenlemek
- Mesleki dayanışma oluşturmak
-Mesleki görünürlük
- “Moto kuryeler şehrin önemli bir parçasıdır” mesajını yaymak
- Sosyal medya üzerinden kurye kültürünü görünür kılmak
-Kurye kültürü ve kimliği
- Moto kurye yaşam tarzını bir kültür olarak anlatmak
- Videolar, etkinlikler ve sosyal içerikler üretmek
-Kurumsal ve politik görünürlük
- Belediye etkinliklerine katılmak
- Bazen yerel yöneticiler veya kurumlarla temas kurmak
- Kurye mesleğinin tanınmasını savunmak
Breque dos Apps hareketi nedir?
2020’de ortaya çıkan Breque dos Apps hareketi:
- iFood
- Rappi
- Uber Eats
platformlarına karşı büyük protestolar düzenledi.
Talepler:
- Daha yüksek ücret
- Algoritmik şeffaflık
- Güvenlik ekipmanı
- Haksız hesap kapatmalarının sona ermesi.
Bu hareket platform emek tarihindeki en büyük kurye protestolarından biri olarak kabul edilir.
Brezilya’daki Breque dos Apps, platform kuryelerinin daha açık biçimde talepler etrafında seferber olduğu bir kolektif eylem örneği olarak öne çıkmaktadır. Bu hareket, platform çalışanlarının dijital araçlar üzerinden örgütlenerek ücret artışı, keyfi hesap kapatmalarının son bulması, puanlama sistemlerinin gözden geçirilmesi ve koruyucu ekipman sağlanması gibi taleplerle kitlesel grev ve protesto geliştirdiği bir örnek teşkil etmektedir. Ayrıca Breque dos Apps yalnızca bir protesto değil, aynı zamanda platform emeğinde yeni dayanışma ve örgütlenme biçimlerinin ifadesi olarak yorumlamaktadır (4).
Breque dos Apps, daha çok “talep odaklı kolektif eylem” modeline yaklaşırken; Cargo Clube, “kimlik, aidiyet ve görünürlük odaklı kolektifleşme” modeline yaklaşmaktadır. Birincisinde ücret, çalışma koşulları ve platformların yönetim pratikleri doğrudan hedef alınırken; ikincisinde mesleğin toplumsal değeri, kuryelerin kamusal görünürlüğü ve birbirleriyle bağ kurması daha merkezî görünmektedir. Dolayısıyla Breque dos Apps daha çatışmacı ve hak talep eden bir repertuvar üretirken, Cargo Clube daha çok topluluk inşası ve sembolik tanınma üzerinden işleyen bir emek kolektifi niteliği taşımaktadır. Bu durum, Brezilya’daki platform çalışanlarının yalnızca tek bir örgütlenme biçimi geliştirmediğini, aksine farklı ihtiyaçlara göre çoğul kolektif formlar ürettiğini göstermektedir (4).
Kaynakça
- https://www.ipea.gov.br/portal/categorias/45-todas-as-noticias/noticias/15073-estudo-revela-precarizacao-das-condicoes-de-trabalho-de-motoristas-e-entregadores-por-aplicativos.
- de Camargo CC, de Lucca SR. Delivery app workers: working conditions and resistance to the control of digital platforms. Rev Bras Med Trab. 2025 Sep 22;23(3):e20251493. doi: 10.47626/1679-4435-2025-1493. PMID: 41078480; PMCID: PMC12510467.
- Ricardo Sousa, Raphaela Portilho. (2024). The Case of ‘Breque dos Apps’: Civil Society’s Support for Digital Platform Workers.
4. https://fair.work/en/fw/blog/the-uprising-of-brazilian-food-delivery-riders/
