Sendikalar Antalya’da enerjide kamusal yolu tartıştı: “Enerji kamu yararınadır”

Trade Unions for Energy Democracy (TUED, Enerji Demokrasisi için Sendikalar) Bölgelerarası 3. Toplantısı, COP31 iklim zirvesinin sürdüğü Antalya’da yapıldı. Latin Amerika, Afrika, Ortadoğu, Asya-Pasifik ve Avrupa’dan gelen sendika temsilcileri dört oturumda bir araya geldi. Konuşmaların ortak noktası şuydu: enerjinin özelleştirilmesi şirketlerin kârını koruyor, savaşların, borçluluğun ve neoliberal politikaların bedelini ise işçiler ve halklar ödüyor.

Kârı şirketler, bedeli halk ödüyor

“Kamusal yolu ilerletmek: TUED’in misyonu ve özellikleri” başlıklı ilk oturumda TUED Latin Amerika ve Karayipler Koordinatörü Lala Peñaranda, Brezilya, Kolombiya ve Şili’de petrol alanında yürüttükleri çalışmaları anlattı.

Kolombiya’dan SINTRAISAGEN sendikasının temsilcisi Jhon Jairo, sendikaların 1990’dan bu yana özelleştirmelere karşı mücadele ettiğini söyledi. Kömür, petrol, maden ve enerji çalışanlarıyla ortak hareket ettiklerini belirten Jairo, şirketler kâr ederken sorunların halka kaldığını aktardı. Yer altı ve yer üstü kaynaklarını şirketlere açan yasaları eleştiren Jairo, tarifelerden ve kârlardan çalışanların ve toplumun yararlanmasını istedi.

Ortadoğu ve Kuzey Afrika (MENA) Elektrik ve Gaz Genel Federasyonu’ndan Elyes Ben Ammar, Libya, Tunus, Mısır ve Cezayir’deki enerji sorunlarını anlattı. Ben Ammar’a göre Gazze, Suriye ve Irak’taki savaşlar bölgede elektrik sorunlarına yol açıyor. Elektrik krizinin diğer nedenleri arasında iklim krizini, IMF gibi kurumların dayattığı neoliberal politikaları ve borçluluğu saydı. Bölgedeki demokrasi eksikliğinin sendikal çalışmayı da zorlaştırdığını belirtti.

Kamu Hizmetleri Enternasyonali’nin (PSI) Asya-Pasifik temsilcisi Indah Budiarti, örgütün bölgede iki milyon işçiyi temsil ettiğini söyledi. Elektriği kamu hizmetinin bir parçası olarak gördüklerini ve özelleştirmenin önlenmesi gerektiğini savunan Budiarti, sendikaları direnişin ötesine geçip hazırlık yapmaya çağırdı.

Güney Afrika Sendikalar Koordinasyon Konseyi’nden (SATUCC) Mavis Koogotsitse ise uluslararası finans kurumlarının halka danışmadan, kapalı kapılar ardında enerji sektörünü yeniden yapılandırmaya çalıştığını öne sürdü. Koogotsitse, yatırımların doğrudan kamu eliyle yapılmasını, hükümetlerin iç finansman araçlarını ve kademeli vergilendirmeyi kullanmasını istedi.

Oturumda, özel şirketlerin kâr görmediği bölgelere yatırım yapmadığı ve bundan en çok yoksul bölgelerin zarar gördüğü vurgulandı. Kamusal enerji hizmetine erişimin bir insan hakları meselesi olduğu dile getirildi.

“Düşük karbon projeleri başarılı olamadı”

İkinci oturumda Peñaranda, enerji hizmetleri için kamusal bir yol haritası önerdi. Bu yol haritasının ön koşulunun kamu mülkiyeti ve kamusal denetim olduğunu söyledi. Peñaranda’ya göre mücadele enerjinin kendisi için değil, eğitim, kültür ve sağlık gibi hizmetlere erişim için veriliyor. Peñaranda, enerji dönüşümünün bütün maliyetinin vergilerle karşılanmasına da karşı çıktı. Latin Amerika’da hükümetlerle özel şirketlerin ittifak kurduğunu belirterek işçilerin buna karşı bir denge oluşturması gerektiğini söyledi.

“Karbonsuzlaşmaya karşı rekabet gücü” başlıklı üçüncü oturumda TUED Koordinatörü Sean Sweeney, fosil yakıt kullanımının ve emisyonların her yıl yeni bir rekor kırdığını, durumun 14 yıl öncesinden daha ciddi olduğunu söyledi. Paris Anlaşması’nın iddialı hedeflerine rağmen ortaya politik bir başarısızlık çıktığını savunan Sweeney, özel yatırımcılara bağımlılığın iklim yatırımlarını engellediğini belirtti. Sweeney, eski İngiltere Başbakanı Tony Blair gibi siyasetçilerin söylemlerini eleştirdi. BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin yakın gelecekte işlevini yitireceğini öngördüğünü, bu nedenle alternatif kurumlar kurulması gerektiğini söyledi.

IndustriALL Küresel Sendika Sahraaltı Afrika Bölge Ofisi’nden Tendai Makanza, özelleştirmenin sorunlu yapısal uyum programlarını sürdürmenin bir aracı olduğunu söyledi. Makanza, maden sektöründeki kadın ve çocuk işçiliğine dikkat çekti ve COP zirvelerinde işçi haklarının kâğıt üzerinde bile tartışılmadığını öne sürdü.

Fransa Ulusal Maden ve Enerji Federasyonu’ndan (FNME-CGT) Fabrice Guyon ise iklim politikalarının daha fazla kâr sağlamak için tasarlandığını ve başarısız olduğunu savundu. Guyon, Avrupa’daki enerji fiyatlarının Amerika’dakinin 12 katı olduğunu söyledi. Fransa’nın nükleer, hidroelektrik ve yenilenebilir enerjiye dayandığını ama fiyatların AB’ye bağlı kaldığını belirten Guyon, sendikasının AB’den bağımsız bir fiyatlandırma ve kamu yararına bir enerji yönetimi istediğini aktardı.

Bangladeş’te gaz kesintisi fabrikaları durdurdu

Sanayi politikalarının ve fosil yakıt bağımlılığının ele alındığı dördüncü oturumu TUED Araştırma Sorumlusu Brian Kamanzi yönetti. Kamanzi, sanayi politikalarının nötr olmadığını, bu yüzden kamu fonlarının nereye gittiğinin sorulması gerektiğini söyledi. Fosil ya da yeşil fark etmeksizin mevcut sistemin kaynakları toplumun alt kesimlerinden sermayeye aktardığını savundu. Güney Afrika’da kömüre dayalı üretimin sanayiye zarar verdiğini belirten Kamanzi, enerji fiyatlarını kamu kuruluşlarının belirlemesini ve operasyonların işçiler tarafından yürütülmesini önerdi.

Trinidad ve Tobago’dan Petrol Sahası İşçileri Sendikası’nın (OWTU) Eğitim ve Araştırma Baş Sorumlusu ve Saymanı Ozzie Warwick, ülke ekonomisinin fosil yakıta bağlı olmasının bir çelişki yarattığını söyledi. Warwick’in aktardığına göre petrol ve doğalgaz, hükümet gelirlerinin yüzde 13’ünü, gayri safi yurt içi hasılanın ise yüzde 20’den fazlasını oluşturuyor, ama bu gelir halk için yeterince harcanmıyor. Warwick, Shell ve BP gibi şirketlerin kaynaklar ve gelir üzerindeki kontrolüne dikkat çekti ve “Enerji kamu yararınadır” dedi.

Brezilya’dan Birleşik Petrol İşçileri Federasyonu (FUP) adına konuşan Ulusal Kadın Petrol İşçileri Kolektifi Koordinatörü Nalva Vivian Faleiro, enerji dönüşümünün eşitsizlikleri gidermesi için kamusal ve toplumsal bir yapıyla, işçilerin de karar süreçlerine katıldığı bir modelle yürütülmesi gerektiğini savundu. Faleiro, işçi hareketinin yalnızca tepki vermekle yetinmemesi gerektiğini söyledi.

Bangladeş’ten Paschimanchal Bidyut Bitaran Sramik Karmachari Sendikası (PBBSKU) Genel Sekreteri Mozibor Rahman, ülkesindeki tabloyu anlattı. Rahman’ın aktardığına göre ülke enerjide büyük ölçüde fosil yakıta bağımlı, ihtiyacın yüzde 60’ı Katar’dan karşılanıyor ve temmuz ile ağustos aylarında gaz tedariki yeniden azaldı. Rahman, 2026’da yaklaşık 900 tekstil fabrikasının çalışmayı durdurduğunu, kırsalda elektrik dağıtım şirketlerinin kapanmaya başladığını ve yenilenebilir enerjinin payının yüzde 2,3 civarında kaldığını söyledi. Rahman çözüm olarak, kapasite ödemelerinin yenilenebilir enerjiye kaydırılmasını, güneş enerjisi programlarına kaynak ayrılmasını, bakım ve şebeke işlerinin kamu kurumlarınca yürütülmesini ve işçilerin planlamaya katılmasını önerdi. Rahman, “Enerji sorunu aynı zamanda bir sınıf sorunudur, kır-kent sorunudur” dedi.

Toplantının oturumları serbest kürsü tartışmasıyla sona erdi. Enerji Demokrasisi için Sendikalar Bölgelerarası 3. Toplantısı yarın devam edecek.

Kaynak: ETHA (Pınar Gayıp / Antalya)